Trump’ın ve Dünya’nın kaderi bugün değişebilir: ABD ara seçimleri neden önemli?

Bugün (3 Kasım Salı) Amerikalılar sandık başına gidecek. Seçmenler bu kez Beyaz Saray’a kimin gireceğine değil, ABD Kongre binası Capitol’de kimlerin sandalye sahibi olacağına karar verecek.

ABD Başkanı Donald Trump, yerel saatle Pazartesi gece yarısı seçmenlere son mesajını ileterek, Cumhuriyetçileri yüksek bahisli ara seçimlerde sandığa gitmeye çağırdı.

Trump, ajandasının kilit unsurlarının, bahşişler, fazla mesai ve Sosyal Güvenlik için vergi hükümleri dahil, seçimin sonucuna bağlı olarak risk altında olabileceği konusunda uyararak, “Herkesten tek istediğim, sanki ben oy pusulasında varmışım gibi davranmalarını sağlamak. Eğer bizimkiler oy verirse, çığlık çığlığa bir zafer kazanırız.”  dedi.

Ara seçimler dört yılda bir ve iki başkanlık seçiminin tam ortasında düzenleniyor. Amerika Birleşik Devletleri’ndeki (ABD) seçmenler, Kongre’nin iki kanadı olan Temsilciler Meclisi ve Senato’da kendilerini kimlerin temsil edeceğine karar veriyor. Bazı eyaletlerde ise seçmenler ayrıca valiyi de belirliyor. Ancak oy pusulasında açıkça görülen bu kararların ötesinde, seçmenler başka bir konuda da değerlendirme yapıyor.

Virginia Üniversitesi Siyaset Merkezi’nde seçim analisti olan J. Miles Coleman, 2022’deki son ara seçimlerden önce bu durumu şöyle açıklamıştı:

“Ara seçimler çoğu zaman başkan ve iktidardaki parti hakkında bir referandum niteliği taşır.”

Halk memnunsa Beyaz Saray’daki başkanın partisi daha iyi sonuç alıyor, memnuniyetsizlik varsa daha kötü performans gösteriyor. Başkan Donald Trump’ın mevcut kamuoyu desteği ise rekor düzeyde düşük. Bunun farkında olan Trump, çok ilginç bir seçim vaadinde bulunarak ara seçimleri kazanmaları durumunda her yetişkine 5 bin dolar vereceklerini söyledi.

Bu ütopik vaadin maliyeti ise yaklaşık 1,35 trilyon dolar.

Kamuoyu desteğindeki gerilemeyle karşı karşıya olan Donald Trump, ara seçim kampanyasında ekonomik vaatleri öne çıkarıyor. Seçmene doğrudan para ödenmesi önerisi de kampanyanın en dikkat çekici hamlelerinden biri.

Amerikalılar ara seçimlerde kimi seçiyor?

ABD Temsilciler Meclisi’ndeki bütün sandalyeler seçimde yenileniyor. Ülke genelindeki seçmenler, oy hakkına sahip 435 milletvekilini belirliyor. Her milletvekili bir seçim bölgesini temsil ediyor. Bu bölgeler nüfus yoğunluğuna göre oluşturuluyor.

Örneğin yüzölçümü büyük olmasına rağmen nüfusu düşük olan Wyoming’in Temsilciler Meclisi’nde yalnızca bir sandalyesi var. Yüzölçümü çok daha küçük olan ancak daha kalabalık nüfusa sahip New Jersey ise 12 sandalye ile temsil ediliyor. Temsilciler Meclisi üyeleri iki yıllığına seçiliyor.

ABD senatörlerinin görev süresi ise altı yıl. Kongre’nin diğer kanadı olan Senato’da 100 sandalye bulunuyor. Büyüklüğünden bağımsız olarak 50 eyaletin her biri iki senatörle temsil ediliyor. Her iki yılda bir Senato’daki sandalyelerin yaklaşık üçte biri yenileniyor. Bu yılki ara seçimlerde Amerikalılar 35 Senato sandalyesi için oy kullanacak. Bu nedenle Temsilciler Meclisi seçimlerinden farklı olarak her eyalette Senato seçimi yapılmıyor.

Ayrıca ara seçimlerde 36 eyalette vali seçiliyor. Valilerin görev süresi çoğunlukla dört yıl. ABD’de kürtaj hakkından eğitim politikalarına, hatta seçimlerin nasıl düzenleneceğine kadar birçok önemli karar eyalet düzeyinde alınıyor. Dolayısıyla bir eyalette Demokratların mı yoksa Cumhuriyetçilerin mi iktidarda olduğu, halkın günlük yaşamında büyük fark oluşturabiliyor.

ABD siyasetinin güç merkezlerinden Capitol, Kongre’nin iki kanadına da ev sahipliği yapıyor. Senato binanın kuzey, Temsilciler Meclisi ise güney kanadında çalışıyor. Ara seçimlerde seçmenler bu iki meclisteki siyasi dengeleri yeniden belirleyecek.

ABD Kongresi’nde çoğunluk kimde?

Kongre’nin her iki kanadında da şu anda Başkan Trump’ın partisi Cumhuriyetçiler çoğunlukta. Ancak bu üstünlük oldukça sınırlı.

Temsilciler Meclisi’nde halen 218 Cumhuriyetçi, 214 Demokrat ve genellikle Cumhuriyetçilerle birlikte oy kullanan bir bağımsız milletvekili bulunuyor. İki sandalye ise boş. Uzmanlar, Demokratların bu seçimde Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu ele geçirmesini olası görüyor.

Coleman, kısa bir süre önce ABD televizyon kanalı CBS’e yaptığı değerlendirmede “Demokratların en azından Temsilciler Meclisi’ni kazanmaması sürpriz olur” dedi.

Senato’da şu anda 53 Cumhuriyetçi ve 45 Demokrat bulunuyor. Ayrıca genellikle Demokratlarla birlikte oy kullanan iki bağımsız senatör var.

Senato’da oylama 50’ye 50 eşitlikle sonuçlanırsa son sözü başkan yardımcısı söylüyor. Bu nedenle şu anda Trump’ın yardımcısı, Cumhuriyetçi JD Vancedengeyi belirleyen isim konumunda.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance aynı zamanda Senato’nun anayasal başkanı. Normalde oy kullanmıyor ancak oylama eşitlikle sonuçlandığında sonucu belirleyen oyu verebiliyor. Bu nedenle Senato’daki dar çoğunluklarda başkan yardımcısının rolü kritik önem taşıyor.

Ara seçimler neden önemli?

Ara seçimlerde katılım başkanlık seçimlerine göre daha düşük ama bu sefer sonuç önümüzdeki yıllarda ABD siyasetinin yönünü önemli ölçüde etkileyecek.

ABD Başkanı geniş yetkilere sahip ve bazı kararları kararnameyle, yani çok tartışılan “executive order” adı verilen başkanlık emirleriyle alabiliyor. Ancak birçok düzenlemenin uygulanabilmesi için Kongre’nin onayı gerekiyor.

Dolayısıyla Cumhuriyetçilerin her iki Kongre kanadında da çoğunluğu elinde tutması, Donald Trump’ın ülkeyi kendi siyasi çizgisi doğrultusunda yönetmesini önemli ölçüde kolaylaştırıyor.

Demokratların bir ya da iki kanatta birden çoğunluğu ele geçirmesi halinde ise Trump’ın iç ve dış politikada yapmak istediği değişiklikleri hayata geçirmesi daha zor hale gelecek.

Ara seçimlerin sonucu yalnızca Kongre’deki sandalye dağılımını değiştirmeyecek. Cumhuriyetçilerin çoğunluğu kaybetmesi halinde Donald Trump’ın yasama gündemini hayata geçirmesi ve siyasi hedeflerini Kongre’den geçirmesi çok daha zor hale gelebilir.

Kritik yarışlar nerede?

Demokratların Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu elde edebilmek için toplam dört sandalye kazanması yeterli. 435 seçim bölgesinin yalnızca küçük bir bölümünde yarışın sonucu tamamen açık kabul ediliyor. Bunlar arasında Iowa, Virginia ve Montana’daki bazı bölgeler de bulunuyor.

Senato seçimlerinde özellikle Texas’taki yarış dikkat çekiyor. Son anketlerde Demokrat James Talarico ile Cumhuriyetçi rakibi Ken Paxton başa baş gidiyor.

Demokratların Senato’da da çoğunluğu elde edebilmesi için dört sandalye kazanması gerekiyor. Bunlardan birinin Texas olması ise büyük sürpriz sayılır. Eyalette 1994’ten bu yana hiçbir Demokrat eyalet çapındaki bir seçimi kazanamadı.

Talarico artık Cumhuriyetçi Bush ailesinin bazı üyelerinden de destek görüyor. Bu aileden George H. W. Bush ve oğlu George W. Bush ABD başkanlığı yapmıştı.

Valilik seçimlerinde ise ABD tarihinde ilk kez siyah bir kadın bir eyaletin başına geçebilir.

Minnesota’da Demokrat Amy Klobuchar ile siyah Cumhuriyetçi Lisa DeMuth valilik için yarışıyor. Georgia’da ise siyah Demokrat Keisha Lance Bottoms valilik için aday. Rakibi Cumhuriyetçi Rick Jackson.

DeMuth’un Minnesota’da kazanması düşük olasılık olarak görülüyor. Eyalet Demokratların güçlü olduğu bölgelerden biri ve Klobuchar uzun yıllardır senatörlük yaptığı için daha tanınmış bir isim.

Georgia’da ise son anketlere göre yarış başa baş gidiyor. Bottoms’ın kazanma şansı gerçekçi görülüyor.

Seçimler, Trump’ın kalan iki yılını doğrudan etkileyecek

ABD’de ara seçimler, seçmenlerin görevdeki başkanın performansını değerlendirdiği önemli siyasi süreçlerden biri olarak görülüyor.

Trump’ın ikinci başkanlık döneminin ortasında gerçekleştirilecek 3 Kasım seçimleri de Beyaz Saray ile Kongre arasındaki güç dengesini yeniden belirleyecek.

ABD’de genel olarak görevdeki başkanın partisinin ara seçimlerde güç kaybetmesi aslında beklenmedik bir durum değil; ancak özellikle ekonomi temelli şikayetler sebebiyle Cumhuriyetçilerin iki kanattaki çoğunluğunu kaybetmesi, Trump’ın kalan iki yılını oldukça zorlu bir süreç haline getirecek.

Demokratların sadece Temsilciler Meclisinde bile çoğunluğu elde etmesi, Beyaz Saray’ın özellikle bütçeyle ilgili herhangi bir planının akamete uğramasına yetebilir.

Bu da Trump ile Demokratlar arasında kıyasıya siyasi müzakerelerin yaşanmasına yol açabilecek.

Seçim sonuçları, Trump’ın görev süresinin kalan iki yılında izleyeceği politikaların yanı sıra, 2028 başkanlık seçimlerine giden süreçte iki parti arasındaki siyasi dengeleri de yeniden biçimlendirecek.