Çerçeve Yasa Adalet Komisyonu’ndan geçti: Görüşmelerde gerginlik ve Öcalan tartışması
İktidarın “Terörsüz Türkiye” olarak adlandırdığı yeni çözüm sürecinin ilk yasal düzenlemesi olan, 12 maddelik çerçeve yasa niteliğindeki “Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi”, TBMM Adalet Komisyonu’nda görüşüldü. TBMM Adalet Komisyonu, Terörsüz Türkiye sürecinin hukuki alt yapısını oluşturacak 12 maddelik çerçeve yasa teklifinin görüşmeleri için bir araya geldi. Salona girişte ve görüşmeler sırasında zaman zaman tansiyon yükseldi. Teklif, 18 saatin sonunda kabul edildi. Gözler, sürecin Genel Kurul aşamasına çevrildi.
AKP, CHP, MHP, DEM Parti, HÜDA PAR, Yeni Yol Grubu ve DSP milletvekillerinin de aralarında bulunduğu 367 milletvekilinin imzasını taşıyan teklifin görüşmelerinde AKP ve MHP, düzenlemenin “tarihi bir mutabakatın ürünü” ve “af niteliğinde olmayan” bir çalışma olduğunu savunurken, CHP ve Yeni Parti, sürecin demokratikleşme ayağının eksik olduğunu vurguladı. Yeni Yol grubu ise düzenlemenin “şartlı genel af” niteliğinde olduğunu savundu.
Sürece ve teklife tümüyle karşı çıkan İYİ Parti’nin görüşmelerin canlı yayınlanması talebi kabul edilmedi. Komisyon Başkanı Cüneyt Yüksel uyarıda bulunana kadar, parti toplantıyı kendi sosyal medya hesabından uzun süre yayınladı.
TBMM Adalet Komisyonu, teklifi görüşmek üzere dün saat 15.30’da toplandı.
DEMİRTAŞ POLEMİĞİ
Akbaş, Kasım 2016’da tutuklanan eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’la ilgili polemiği de şöyle paylaştı:
“O da ilginçti aslında. O sırada konuşma yapan isim Yeni Parti Grup Başkanvekili Murat Emir’di. Bu yasa teklifinin oldukça özensiz olduğunu söyledi. ‘Selahattin Demirtaş’ın çıkmış olması gerekirdi.’ dedi.
Orada Cumhur İttifakı’ndan bir tepki gelmesi gerekiyordu. Ancak DEM Parti’den geldi. Saruhan Oluç bir anda ayağa kalkarak ‘Demirtaş üzerinden kurmayın cümlelerinizi. O bizim yoldaşımız.’ diye bağırdı.
Tabii dokunulmazlıkların kaldırılmasından bahsediyor. ‘O dokunulmazlıklar kaldırılmasaydı Selahattin Demirtaş cezaevinde olmazdı.’ diyor. Cumhuriyet Halk Partililerin oylarıyla geçmişti o dönem dokunulmazlığın kaldırılması düzenlemesi.”
Burada 400’ün üzerinde milletvekilinin oluruyla çıkması beklenen yasa, hemen yürürlüğe girmeyecek.
Meclis’ten geçtikten sonra beş aşamalı bir yol haritası işlemeye başlayacak.
Yasanın Resmi Gazete’de yayımlanmasının arıdından Değerlendirme ve Koordinasyon Kurulu çalışmalarına başlayacak.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz başkanlığındaki kurulda, Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, Milli İstihbarat Teşkilâtı Başkanı ve Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri yer alacak.
Kurulun koordinasyonu Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği tarafından yapılacak.
Bir kurul da TBMM bünyesinde kurulacak. İzleme Kurulu adı verilecek bu yapının 17 üyesi olacak.
Burada kimlerin yer alacağına TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş karar verecek.
Komisyonda Öcalan tartışması
İYİ Parti Grup Başkanvekili Uğur Poyraz, Komisyon Başkanı’nın açılış konuşmasında süreçte rol alan kişi ve kurumlara teşekkür ettiğini belirterek ironik bir şekilde, “Sanıyorum İmralı’daki terör hükümlüsü Abdullah Öcalan’a reçetesi ve yöntemi açısından teşekkürü eksik bıraktınız” dedi. Bu sözler üzerine iktidar sıralarından tepki yükseldi.
Bu konuda ikinci tartışma DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit’in konuşması sırasında yaşandı. Koçyiğit, yeni çözüm sürecini Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecindeki tarihi adımlara benzeterek, “Açılan bu yeni sayfa, tıpkı Amasya Genelgesi, tıpkı Sivas Kongresi ve Cumhuriyet’in kuruluşu gibi tarihi önemdedir. Söz konusu olan, Türk-Kürt ilişkilerinin geleceğidir” dedi.
Koçyiğit’in, sürecin yolunu açanlara teşekkür ederken Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin yanı sıra PKK lideri Abdullah Öcalan’ın da adını anması üzerine İYİ Partililer, “Terör kutsanıyor burada”, “Yazıklar olsun”, “Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ile Öcalan’ı nasıl aynı cümlede anıyorsunuz?” sözleri üzerine komisyonda kısa süreli gerginlik yaşandı.
AKP: ‘Tarihi bir mutabakat’
Teklifin ilk imzacılarından AKP Grup Başkanvekili Abdulhamit Gül, teklifin geniş siyasi uzlaşmayla hazırlandığını belirterek, “367 milletvekili arkadaşımız bu kanuna imza atarak destek verdi. İmza sayısına ve siyasi parti gruplarının desteğine bakıldığında görülmemiş tarihi bir mutabakat ortaya çıkmıştır. DSP de bugün imza verdi” dedi.
MHP-İYİ Parti tartışması: ‘Ajitasyona pabuç bırakmam’
Komisyonda söz alan MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız ise, “Milli birliği, milli devleti korumak, bin yıllık kardeşliği yaşatmak istiyoruz. Terörsüz Türkiye’nin sonuna kadar arkasındayız” dedi.
Teklif ve sürece yönelik eleştirilere tepki gösteren Yıldız, “Siyasi, ahlaki, vicdani hiçbir ölçü tanımayanların ne söylediğine bakmayız. İstiyorlar ki birbirimize küselim, birbirimizden kopalım. Bekliyorlar ki evlatlarımızın bayrağa sarılı tabutlarını omuzlarımızda taşıyalım.”
Bunun üzerine İYİ Parti sıralarından “Kim ister bunu?” sesleri yükseldi. Yıldız ise “Ajitasyona pabuç bırakmam” diyerek tepki gösterdi.
Yeni Partili Emir: ‘Demokratikleşme olmadan Kürt sorunu çözülmez’
Yeni Parti Grup Başkanvekili Murat Emir ise Milli Dayanışma Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu raporunda Kürt sorununun çözümü ile demokratikleşmenin eş zamanlı yürütülmesi konusunda mutabık kalındığını, ancak teklifte bu ayağın eksik olduğunu vurguladı.
“Demokratikleşme olmadan Kürt sorunu da çözülemez” diyen Emir, şu görüşleri dile getirdi:
“Silahların susması için yapılacak makul ve ölçülü her düzenlemenin arkasında oluruz dedik. Ama ‘önce güvenlik, demokrasi sonra gelir’ yaklaşımını kabul etmedik. Her şeyi bu metne koyamayabilirsiniz ama demokratikleşmeye ilişkin hiçbir düzenleme getirmemiş olmanızı nasıl açıklayacaksınız? Kürt sorununun temelinde de adalet ve demokrasi sorunu vardır.”
CHP Grup Başkanvekili İnan Akgün Alp, partisinin teklife destek verdiğini ancak sürecin demokratikleşme adımlarıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
İYİ Parti: ‘Anayasa Komisyonu’nun görüşü alınmalı’
İYİ Parti, teklifin fiilen af düzenlemesi niteliği taşıdığını ve Anayasa’ya aykırı olduğunu savunarak, öncelikle Anayasa Komisyonu’nda görüşülmesi gerektiğini ileri sürdü.
İYİ Parti Afyonkarahisar Milletvekili Hakan Şeref Olgun, Anayasa Komisyonu’nun görüşünün alınmasını, toplantının daha büyük bir salonda yapılmasını ve görüşmelerin televizyonlardan canlı yayımlanmasını talep etti.
Ancak bu talepler kabul edilmedi.
Komisyon öncesi kapı ve salon krizi
Komisyon toplantısı başlamadan önce salon kapılarının açılmaması da tartışma yarattı.
İYİ Parti Genel Başkan Yardımcısı Selçuk Türkoğlu, “İlk defa böyle bir uygulama görüyorum. Bu salon bu toplantıya uygun değil” diyerek tepki gösterdi.
Milletvekilleri ve basın mensupları salona alındıktan sonra bu kez salonun yetersiz olması nedeniyle tartışma yaşandı.
Salonun değiştirilmesini isteyen milletvekillerine yönelik “İşi olmayan çıksın” sözleri üzerine İYİ Parti Adana Milletvekili Ayyüce Türkeş, “86 milyon ilgileniyor bu kanunla. Herkesin işi var” diyerek tepki gösterdi.
BBC Türkçe, yasa teklifinin kapsamının öne çıkan yanlarını 14 soruda inceledi:
1- Teklif hangi suçları kapsıyor?
Teklif; PKK/KCK’yı kurma veya yönetme, örgüte üye olma, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme, örgüt propagandası yapma suçları ile örgütün faaliyeti kapsamında işlenen suçları kapsıyor.
Ayrıca örgüt lehine işlendiği belirtilen Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamındaki suçlar da teklif kapsamına alınıyor.
2- Yasa yürürlüğe girdikten sonra hemen uygulanacak mı?
Hayır. Kanun Resmi Gazete’de yayımlandıktan sonra yürürlüğe girecek. Ancak hükümlerinin uygulanması, PKK/KCK ve bağlantılı tüm oluşumların fiili varlığına son verdiğinin ve elindeki tüm silah ile mühimmatın teslim edildiğinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi, bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilerek Resmi Gazete’de yayımlanması şartına bağlanıyor.
Bu koşul gerçekleşmeden soruşturmaların ertelenmesi veya infazların durdurulması mümkün olmayacak.
3- Hangi suçlar kapsam dışında?
Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen kasten öldürme suçu ile 1 Haziran 2005’ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar kapsam dışında tutuluyor.
4- Öcalan ve örgütün üst yönetimi için nasıl bir düzenleme öngörülüyor?
Teklifte Abdullah Öcalan’ın adına yer verilmiyor. Ancak 1 Haziran 2005’ten önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçların kapsam dışında bırakılması nedeniyle düzenlemenin, eski Türk Ceza Kanunu döneminde mahkum olan Abdullah Öcalan ve örgütün üst yönetimini kapsam dışında bırakmayı amaçladığı değerlendiriliyor.
5- Selahattin Demirtaş yasadan yararlanabilecek mi?
Teklif, kasten öldürme suçu dışındaki örgüt suçlarını kapsadığı için eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş’ın da düzenlemeden yararlanmasının önü açılıyor.
Ancak bunun için MGK kararının yayımlanması, başvuru yapılması ve kanundaki diğer şartların da oluşması gerekecek.
Demirtaş, Kobani davasında kasten öldürme suçundan beraat ederken, “Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmaya yardım” başta olmak üzere çeşitli örgüt suçlarından toplam 42 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.
Demirtaş’ın tahliyesi için verilen Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararları ise şimdiye kadar uygulanmadı.
6- Sürecin takip, denetim ve koordinasyonu nasıl sağlanacak?
Teklifle cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında; adalet, dışişleri, içişleri ve milli savunma bakanları, cumhurbaşkanlığı genel sekreteri, MİT başkanı ve MGK genel sekreterinden oluşan sekiz üyeli bir takip ve koordinasyon kurulu oluşturulacak.
Kurul, yasanın uygulanmasını izleyecek, alt komisyonlar oluşturabilecek, sürecin örgüt nezdindeki ilerleyişini izleyecek, gerekli görmesi halinde adli, idari ve yeni yasal düzenlemeler yapılmasını talep edebilecek.
TBMM Başkanlığı bünyesinde 17 üyeli İzleme Komisyonu kurulacak. Komisyon uygulamayı izleyecek ve tavsiye kararlarında bulunabilecek.
7- Siyasi yasakların kalkması için hangi koşullar aranacak?
Teklif, mahkumiyet kararlarından doğan siyasi yasaklar ile kamu görevine girme, seçilme ve benzeri hak yoksunluklarının kaldırılmasının yolunu açıyor.
Buna göre cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurul, gerekli görmesi halinde hak yoksunluklarının kaldırılması için ilgili mahkemeye veya infaz hakimliğine başvurabilecek.
Mahkumiyetten doğan hak yoksunluklarının kaldırılmasının talep edilebilmesi için ise beş yıllık infaz ertelemesi verilenlerde iki yıl, on yıllık infaz ertelemesi verilenlerde ise üç yıl geçmiş olması gerekecek. Dosyalarla ilgili son kararı ilgili mahkemeler verecek.
8- MGK kararından sonra eski olaylarla ilgili yeni soruşturmalar açılabilecek mi?
MGK kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından önce işlendiği iddia edilen ve kanun kapsamına giren suçlarla ilgili bu tarihten sonra soruşturma başlatılması, cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurulun iznine bağlı olacak.
9- Yasadan yararlanmak için başvuru zorunlu mu?
Evet. Yasadan yararlanmak isteyenlerin, MGK kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren altı ay içinde bulundukları yerdeki cumhuriyet başsavcılığına veya kurulun belirleyeceği kurumlara yazılı başvuruda bulunması gerekecek.
10- Hangi soruşturma ve davalar ertelenecek?
Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar beş yıl süreyle ertelenecek.
15 yıldan fazla hapis, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalar ise 10 yıl süreyle ertelenecek.
11- Tutuklu bulunanlar, temyiz aşamasındaki dosyalar ve deliller ne olacak?
Erteleme kapsamına giren dosyalarda verilen tutuklama ve adli kontrol tedbirleri yeniden değerlendirilecek. Koşulların oluşması halinde bu tedbirler kaldırılabilecek.
İstinaf veya temyiz incelemesindeki dosyalar hakkında bozma kararı verilerek yeniden ilk derece mahkemelerine gönderilecek.
Erteleme süresince dava zamanaşımı işlemeyecek. Dosyalar ve deliller muhafaza edilecek.
Müsadereye konu eşya ve malvarlığı değerleri tasfiye edilerek Hazineye irat kaydedilecek.
Savcı veya mahkemenin verdiği erteleme kararlarına iki hafta içinde itiraz edilebilecek.
12- Erteleme süresi içinde yeni bir “terör suçu” işlenirse ne olacak?
Erteleme süresi içinde yeniden bir “terör suçu” işlenmesi halinde erteleme kararı kaldırılacak. Soruşturma ve kovuşturma kaldığı yerden devam edecek. Mahkumiyet kararı verilmesi halinde bu cezanın infazı artık bu kanun kapsamındaki erteleme hükümlerinden yararlanamayacak.
Erteleme süresi boyunca yeni bir “terör suçu” işlenmemesi halinde ise soruşturmalarda kovuşturmaya yer olmadığına, davalarda düşme kararı verilecek. İnfazı ertelenen mahkumiyetlerde ise ceza infaz edilmiş sayılacak.
13- Teslim edilen silah ve mühimmat ne olacak?
Örgüt mensuplarının teslim ettiği veya beyan ettiği silah, mühimmat, patlayıcı madde ile diğer araç ve malzemeler kayıt altına alınacak. Uygulamanın usul ve esaslarını içişleri ile milli savunma bakanlıkları belirleyecek.
14- Süreçte görev alan kamu görevlileri hakkında nasıl bir düzenleme getiriliyor?
Teklif, kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kamu görevlilerinin bu faaliyetleri nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluk taşımayacağını hükme bağlıyor.
KAYNAK: Ayşe SAYIN / BBC Türkçe
