Avrupa rekor sıcaklar altında kavruluyor

Hafta sonu kıtanın bazı bölgelerini etkisi altına alan rekor kıran mayıs sıcaklarının ardından Avrupa, bu hafta daha da kavurucu sıcaklıklara hazırlanıyor.

Severe Weather Europe’taki hava tahmincileri, sera gazları gezegeni kavurmaya devam ederken sıcaklıkların “uzun vadeli klimatolojik normların” 12-16°C üzerine fırladığını belirterek uyarıyor.

Portekiz, İspanya ve Fransa’nın da aralarında bulunduğu güney ve güneybatı bölgelerinde gündüz sıcaklıklarının 38°C’ye kadar çıkması bekleniyor; Fransa’nın geniş kesimleri için orta şiddette yüksek sıcaklık uyarısı verildi. Almanya ve Birleşik Krallık gibi kuzey ülkelerinde ise en yüksek sıcaklıklar 30°C’yi aşıyor.

Fransa’nın meteoroloji kurumu Météo-France, alışılmadık derecede yüksek sıcaklıklardan “ısı kubbesi”ni sorumlu tutarken, Severe Weather Europe da Batı ve Orta Avrupa üzerinde “son derece anormal ve güçlü bir ısı kubbesi”nin kilitlendiği görüşünü paylaşıyor.

“Önümüzdeki günlerde pek çok ülke için hava kütlesi daha da sıcak olacak; zira üst seviyedeki ısı kubbesi iyice güçleniyor” diye hava tahmin sitesi şöyle diyor (kaynak İngilizce). “Bu yapı dikey karışımı ve bulut örtüsünü sınırladığı için, hem en yüksek hem de en düşük sıcaklıklar Batı Avrupa’daki yüzlerce istasyonda aylık tarihî rekorları zorlayacak.”

İNGİLTERE

İngiltere’de etkisini artıran sıcak hava dalgası nedeniyle başkent Londra’da sıcaklıklar 30 dereceyi aştı. İngiltere Meteoroloji Ofisi (Met Office), bugün “ülke tarihinde kaydedilen en sıcak mayıs günü”nün yaşanmasının beklendiğini açıkladı.

Met Office, sıcaklıkların gün içinde bazı bölgelerde 35 dereceye kadar çıkabileceğini ve bunun hem yılın en sıcak günü hem de İngiltere’de şimdiye kadar kaydedilen en sıcak mayıs günü olabileceğini bildirdi.

Ülkede mayıs ayı sıcaklık rekoru, daha önce 1922 ve 1944 yıllarında 32,8 derece olarak kayıtlara geçmişti.

Yetkililer, sıcak hava dalgasının etkisiyle İngiltere’nin doğusu ve güneydoğusunda resmi olarak “heatwave (sıcak hava dalgası)” kriterlerinin oluştuğunu, sıcaklıkların sürmesi halinde İngiltere ve Galler’in birçok bölgesinin de ilerleyen günlerde aynı kapsama gireceğini açıkladı.

İngiltere Sağlık Güvenliği Ajansı (UKHSA) tarafından ülkenin büyük bölümünde yarına kadar “amber heat-health alert (sarı sıcaklık sağlık uyarısı)” yayımlandı. Yetkililer, ayrıca ultraviyole (UV) seviyelerinin de mevsim normallerinin üzerinde olduğunu duyurdu.

Aşırı sıcaklar günlük yaşamı da etkilerken, Surrey bölgesinde düzenlenen geleneksel eşek yarışlarının hayvanların sağlığı gerekçesiyle iptal edildiği açıklandı.

Öte yandan, Sussex ve Kent bölgelerinde yaklaşık 500 evde su kesintisi veya düşük basınç sorunu yaşandığı, South East Water şirketinin durumu artan su tüketimine bağladığı belirtildi.

FRANSA

Fransa Meteoroloji İdaresi Meteo-France, ülke genelinde mayısta oldukça yüksek sıcaklıklar görüldüğünü açıkladı.

Ülkede dün Noirmoutier Adası, Charleville-Mezieres, Quimper ve Lorient kentlerinde mayıs ayında daha önce görülmemiş sıcaklıklar ölçüldü.

Başkent Paris’te sıcaklığın ay sonuna kadar 30 derece üstünde seyredeceğini açıklayan Meteo-France, özellikle başkent ve ülkenin batısındaki bölgelerde sıcak hava dalgasının etkili olacağı uyarısını yaptı.

BELÇİKA VE LÜKSEMBURG

Belçika Kraliyet Meteoroloji Enstitüsü (RMI), ülke genelinde gelecek 10 gün boyunca güneşin zararlı ultraviyole (UV) ışınlarının “yüksek” ve “çok yüksek” yoğunlukta seyredeceği uyarısında bulundu. Başkent Brüksel’de sıcaklığın yarın 32 dereceye ulaşacağı tahmin ediliyor.

Avrupa Meteoroloji Servisleri Ağı (EUMETNET), Lüksemburg genelinde 27 Mayıs’a kadar yüksek sıcaklıkların görüleceğini belirterek açık havada uzun süre kalınmaması gerektiğini ifade etti.

AVUSTURYA

Avusturya Hava Durumu Merkezine göre, ülkede sıcak hava dalgası etkisini gösteriyor.

Dün, ülkenin batı bölgelerinde ilk 30 santigrat derecelik baraj aşılırken, 26 Mayıs itibarıyla birçok bölgede sıcaklıkların 30 derecenin üzerine çıkması bekleniyor.

Özellikle ülkenin batı ve güneyinde, arka arkaya 4 gün sıcak havanın etkisini göstermesi öngörülürken, Avusturya Alpler’inde de olağanüstü sıcaklıklar hissediliyor.

Öte yandan ülkenin başkenti Viyana’da da sıcak havanın etkili olması ve mayıs ayı için en yüksek sıcaklıklardan birinin kaydedilmesi bekleniyor.

İSVİÇRE

İsviçre, geçen hafta sonu boyunca 30 derecenin üzerinde sıcaklıklarla yılın ilk sıcak hava dalgasını yaşadı.

Cenevre kantonunda sıcaktan bunalan bazı İsviçreliler, serinlemek için göle girmeyi tercih etti.

Henüz resmi bir sıcak hava dalgası ilan edilmemesine rağmen İsviçre Federal Meteoroloji ve Klimatoloji Dairesi (MeteoSwiss), ortalama günlük sıcaklığın en az 3 ardışık gün boyunca 25 derece veya daha yüksek olması durumunda bunu sıcak hava dalgası olarak adlandırıyor. Bu kriterler en fazla iki gün boyunca karşılanırsa, kısa süreli sıcak hava dalgası olarak nitelendiriliyor.

İsviçre genelinde hafta boyunca hava sıcaklıklarının 28 ila 30 derece civarında olması tahmin ediliyor.

MeteoSwiss, bugün Zürih, Luzern ve Basel’de sıcaklığın 32 derece olacağını da bildirdi.

İSPANYA

İspanya’yı etkisi altına alan kavurucu sıcak hava dalgası, 27 Mayıs’tan itibaren yarımadanın büyük bölümünde sıcaklıkların artmasıyla daha da şiddetlenecek.

Yılın önemli ilk sıcak hava dalgasının geldiği İspanya’da kuzeydeki Bask ve Kantabria ile güneydeki Kanarya Adaları’nda sıcak havaya karşı halkı uyarmak için düşük riskli sarı alarm ilan edildi.

Ülke genelinde en düşük sıcakların 20 derece, en yüksek sıcaklıkların 40 dereceye kadar (Badajoz kentinde) çıkması bekleniyor.

Sıcak havaya alışık Endülüs bölgesinde ise sıcaklıkların hafta boyunca 37 derece seviyesinde olacağı bildirildi.

Devlet Meteoroloji Ajansı (AEMET) Sözcüsü Ruben del Campo, basına yaptığı açıklamada, “İspanya’da hafta sonu yılın bu zamanı için çok yüksek sıcaklıklar yaşandı. Ortalamanın 5 ila 10 derece üzerinde sıcaklıklar kaydedildi. Şu anda mayıs sonlarında yaz ortası sıcaklıklarıyla birlikte sıcak bir dönem yaşıyoruz.” dedi.

Diğer yandan AEMET, Kastilya Leon ve Galiçya bölgelerinde kısa süreli ancak çok şiddetli yağışların beklendiği uyarısında bulundu.

Isı kubbesi nedir?

“Isı balonu” olarak da bilinen “heat dome” terimi, aslında 2010’lara kadar pek yaygın değildi. O zamandan beri, sık sık abartılı biçimde kullanılan “kutup girdabı” ve “kar bombası” gibi diğer ifadelerle birlikte hava olaylarının magazinleştirilmesinin kurbanı oldu; bu yüzden birçok kişi bunu, birkaç gün süren yüksek sıcaklık ya da basitçe bir sıcak hava dalgası ile eşanlamlı sanıyor.

Isı kubbeleri, üst atmosferde bir yüksek basınç sistemi geliştiğinde oluşuyor; bu sistem altındaki havanın aşağıya doğru çökmesine ve sıkışmasına neden olarak alt atmosferdeki sıcaklıkları yükseltiyor. Ancak sıcak hava genleştiği için, ısının içeride hapsolduğu şişkin bir kubbe meydana geliyor.

Normalde rüzgarlar yüksek basınç alanlarını yerinden oynatabiliyor, ancak ısı kubbeleri atmosferde çok yüksek seviyelere kadar uzandığından bu hava sistemi neredeyse hareketsiz hale geliyor.

Dolayısıyla ısı kubbeleri sıcaklıkların uzun süre boyunca normalin çok üzerine çıkmasına yol açıyor, toprağı kurutuyor ve orman yangını riskini artırıyor.

Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan 2025 tarihli bir çalışma (kaynak İngilizce), ısı kubbeleri ve taşkınlar gibi aşırı hava olaylarını kilitleyip yerinde tutan atmosferik desenlerin, insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle 1950’lerden bu yana neredeyse üç katına çıktığını ortaya koydu.

Sıcak hava dalgaları ile ısı kubbeleri aynı şey mi?

Birleşik Krallık meteoroloji kurumu Met Office, sıcak hava dalgasını “yılın o döneminde bir bölge için beklenen koşullara kıyasla uzun süren sıcak hava dönemi; buna yüksek nem de eşlik edebilir” şeklinde tanımlıyor.

Dolayısıyla birkaç gün üst üste yüksek sıcaklıklar yaşasanız bile, bu mutlaka bir sıcak hava dalgası olduğu anlamına gelmiyor.

Bu da sıcak hava dalgaları ile ısı kubbelerinin aynı şey olmadığı, ancak ısı kubbelerinin ısıyı hapsedip sıcaklıkları yükselterek çoğu zaman bir sıcak hava dalgasını tetikleyebildiği anlamına geliyor.

Mayıs sıcak hava dalgaları ‘yeni normal’ mi oluyor?

AB’nin Copernicus İklim Değişikliği Servisine (C3S) göre 2025, hem dünya genelinde hem de Avrupa’da kayıtlara geçen en sıcak üçüncü yıl oldu. Son üç yıl – sırasıyla 2024, 2023 ve 2025 – küresel ölçekte şimdiye kadar kaydedilen en sıcak yıllardı.

Geçen yıl onlarca ülkede sıcaklıklar 40°C’yi aştı; bu da ülkeleri kuraklığa sürükledi, orman yangınlarını ateşledi ve binlerce insanın ölümüne yol açtı. Imperial College London ile London School of Hygiene & Tropical Medicine’den araştırmacılar, Avrupa’daki 854 kenti inceleyerek geçen yaz tahmini 24 bin 400 sıcağa bağlı ölümün yüzde 68’inden iklim değişikliğinin sorumlu olduğunu, sıcaklıkları 3,6°C’ye varan oranlarda artırdığını ortaya koydu.

Tek bir sıcak hava dalgasından en ağır etkilenen ülkeler Romanya, Bulgaristan, Yunanistan ve Kıbrıs oldu; bu ülkelerde 21-27 Temmuz tarihleri arasında, ortalamanın 6°C üzerine çıkan sıcaklıklarda tahminen 950 kişi sıcaktan hayatını kaybetti. Bu da günde milyon kişi başına yaklaşık 11 ölüme denk geliyor.

Ancak hava tahmin platformu WFY24’ten Ioanna Vergini, Euronews Earth’e yaptığı açıklamada Avrupa yazının sadece ısınmakla kalmadığını, aynı zamanda her iki ucundan da uzadığını söylüyor.

“Eskiden temmuza özgü saydığımız bir olgu artık Mayıs ortasında karşımıza çıkıyor” diye uyarıyor.

“İklim atıf çalışmaları, Avrupa’daki haziran sıcak hava dalgalarının, sanayi öncesi döneme kıyasla bugün yaklaşık 10 kat daha olası olduğunu tahmin ediyor; mayıs için de aynı gidişat belirginleşmeye başlıyor.”

*** Bu haber metni yapay zeka yardımıyla Türkçeye çevrildi ve orijinal olarak şu dilde yayınlandı: İngilizce.