ABD’de ‘Altın filo’ rüyası donanma sekreterini yaktı
ABD Başkanı Donald Trump’ın “Trump sınıfı” zırhlı gemi hayali Pentagon’da kriz çıkardı. İmkânsız görülen 2028 takvimine uyamayan ve üretimi Avrupa’ya kaydırmayı öneren Donanma Sekreteri John Phelan görevden alındı…
Greg Jaffe and Helene Cooper / New York Times
ABD Başkanı Donald Trump’ın Donanma Sekreteri John Phelan’dan istediği en önemli şey, yeni bir zırhlı gemi sınıfıydı. Trump, Noel’den birkaç gün önce Florida’daki Mar-a-Lago tesisinde düzenlediği basın toplantısında projeyi şu sözlerle duyurmuştu:
“Bunlar şimdiye kadar inşa edilen tüm zırhlılardan 100 kat daha güçlü olacak; en hızlı, en büyük ve açık ara en güçlü gemiler olacak.”
Kulübe yakın bir bölgede evi bulunan milyarder yatırımcı Phelan, açıklama sırasında Trump’ın yanında yer aldı.
2028 hedefi gerçekçi bulunmadı
Phelan’ın görevi, Trump’ın zırhlı gemilerinden ilkini 2028 yılına kadar teslim etmekti.
Üst düzey savunma ve yönetim yetkililerine göre, Trump’ın talep ettiği bu neredeyse imkânsız takvime uygun bir plan geliştirmekte zorlanan Phelan, Çarşamba günü görevden alındı. Yetkililer, hassas personel konuları nedeniyle isimlerinin açıklanmaması şartıyla konuştu.
Pentagon’da görevden almalar artıyor
Phelan, bu yönetim döneminde Savunma Bakanlığı’ndan ayrılmak zorunda kalan ilk kuvvet bakanı oldu. Ancak görevden alınan tek üst düzey Pentagon yetkilisi değil.
Savunma Bakanı Pete Hegseth, son bir yılda aralarında bu ay görevden alınan Kara Kuvvetleri Komutanı Randy George’un da bulunduğu iki düzineden fazla general ve amirali görevden aldı veya pasif görevlere çekti.
Hegseth ayrıca Kara Kuvvetleri Bakanı Daniel P. Driscoll ile terfiler ve çeşitli konular nedeniyle sık sık anlaşmazlık yaşadı.
ABD ordusunun İran ile savaş halinde olduğu bir dönemde Pentagon’daki bu üst düzey değişiklikler, Kongre’deki Cumhuriyetçi ve Demokrat liderler arasında endişe yarattı.
Krizin arka planı: Yönetim anlaşmazlığı
Pentagon, Phelan’ın görevden alınmasına ilişkin sorulara yanıt vermedi. Phelan’a da yorum için ulaşılamadı.
Sık sık Trump ile mesajlaştığını ve telefonda görüştüğünü dile getiren Phelan için kırılma noktası son iki hafta içinde yaşandı.
Yetkililere göre, Trump’ın zırhlı gemi programının yönetimine ilişkin memnuniyetsizliği artarken, Pentagon’daki rakipleri aralarında Hegseth ve Savunma Bakan Yardımcısı Stephen A. Feinberg’in de bulunduğu isimler Phelan’ı görevden almak için bir kampanya yürüttü.
Bu ay Hegseth ve Feinberg, Trump’a Donanma Bakanı’nın “takım oyuncusu olmadığını” ve görevden alınması gerektiğini iletti. Trump da Phelan’ı arayarak Pentagon’daki diğer liderlerle olan zayıf ilişkisini gündeme getirdi.
Yetkileri azaltıldı
Feinberg ve Hegseth, kısa süre önce Phelan’ın bazı karar alma yetkilerini de devraldı. Bu kapsamda üç yıldızlı bir amiral, Donanma’nın denizaltı programını denetlemek üzere görevlendirildi ve doğrudan Feinberg’e bağlandı.
Bu durum, Phelan’ın Trump’ın “altın filo” olarak tanımladığı yeni gemi yatırımı üzerindeki denetimiyle baş başa kalmasına yol açtı. Bu filo, başkanın büyük önem verdiği zırhlı gemi programı etrafında şekilleniyordu.
Trump projeye doğrudan dahil
ABD başkanlarının askeri tedarik süreçlerine yakından ilgi göstermesi nadir görülürken, Trump yeni “Trump sınıfı” zırhlı gemiler planından sık sık söz etti.
Şubat ayında Kuzey Carolina’daki Fort Bragg üssünde askerlere yaptığı konuşmada Trump, kendi adını taşıyan bu yeni gemi sınıfının tasarımına katkı sağladığını da iddia etti.
“Gövdeye biraz daha ruh kattım,” diyen ABD Başkanı Donald Trump, askerlere hitaben yaptığı konuşmada, “O geminin muhteşem görünmesini istiyorum, biliyorsunuz” ifadelerini kullandı.
John Phelan, Trump’ı yeni gemiler ve ABD Donanması filosunu ile gemi inşa sanayisini yeniden canlandırmaya yönelik iddialı planlar konusunda ikna etmede önemli bir rol oynadı.
Geçen yılki onay oturumunda Phelan, başkanın kendisine sık sık gece geç saatlerde mesaj attığını ve “paslanmış gemiler ya da tersanedeki gemiler” hakkında sorular sorduğunu, bunlarla ilgili ne yapacağını öğrenmek istediğini söyledi.
Savunma yetkililerine göre, Donanma “Trump sınıfı” zırhlı gemi planı üzerinde karar kılmadan önce Phelan, başkanı ikna etmek için geçmiş dönemlere ait bazı büyük savaş gemilerinin yağlı boya tablolarını gösterdi.
Dev bütçe, büyük hedefler
Bu hafta açıklanan 1,5 trilyon dolarlık savunma bütçesinde Trump yönetimi, gemi inşası için 65,8 milyar dolar talep etti. Bu rakam, Kongre Bütçe Ofisi verilerine göre 1955’ten bu yana en büyük ikinci gemi inşa bütçe teklifi oldu.
Donanma yetkilileri, 2028 mali yılında “Trump sınıfı” ilk geminin inşasına başlamak için 17 milyar dolar talep edilmesinin planlandığını da belirtti.
Program sorunlarla karşı karşıya
Üst düzey savunma yetkilileri, programın ve Trump’ın “altın filo” planlarının ciddi sorunlarla karşı karşıya olduğunu ifade etti.
Askeri yetkililere göre, ABD gemi inşa sanayisi Trump’ın öngördüğü ölçekte teknolojik olarak gelişmiş bir zırhlıyı önümüzdeki birkaç yıl içinde inşa edecek kapasiteye sahip değil.
Ayrıca Trump yönetimi son 16 ayda Donanma’nın silah programlarını denetlemekle görevli araştırma, geliştirme ve tedarikten sorumlu bakan yardımcılığı görevine kimseyi atamadı.
Askeri yetkililer, yeni savaş gemilerinin geliştirilmesi ve test edilmesinde kritik rol oynayan Donanma’nın sivil iş gücünün de kesintiler ve erken emeklilikler nedeniyle ciddi şekilde zayıfladığını belirtti.
Uzmanlar şüpheli: Bu gemi asla denize inmeyecek
Trump’ın yeni zırhlı planlarını açıklamasının ardından savunma uzmanları, projelerin hayata geçirilip geçirilemeyeceğini sorguladı.
Mark F. Cancian, Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nden bir askeri bütçe uzmanı olarak şu değerlendirmeyi yaptı:
“Geminin iddia edilen özellikleri o kadar olağanüstü ki bu açıklama büyük bir tartışma yaratacaktır. Ancak bu tartışmaya pek gerek yok, çünkü bu gemi asla denize açılmayacak.”
Cancian, geminin tasarımının “yıllar alacağını” belirterek, “Gelecek bir yönetim, ilk gemi suya inmeden programı iptal edecektir” sözlerini kullandı.
Yüksek teknoloji ama henüz hazır değil
Trump’ın hayalinde yeni savaş gemisi son derece büyük olacak, yaklaşık 40 bin ton ağırlığında olacak ve lazerler, hipersonik füzeler ile elektrikli raylı toplar gibi henüz geliştirme aşamasında olan yüksek teknoloji silahlarla donatılacak.
Bu sistemlerin çoğu henüz kullanım aşamasına gelmiş değil ve devreye alınmaları için yıllar gerekiyor.
Avrupa tersaneleri önerisi reddedildi
Son haftalarda Phelan için, Donanma’nın ve ABD gemi inşa sektörünün Trump’ın vizyonunu gerçekleştirme kapasitesine sahip olmadığı netleşti.
Üst düzey askeri ve yönetim yetkililerine göre Phelan, kısa süre önce Trump’a, istenen takvime yetişebilmek için Avrupa tersanelerine başvurulabileceğini önerdi.
Trump bu öneriyi reddetti.
“ABD’de üretilecek” vurgusu
Trump, Aralık ayındaki basın toplantısında, “dünya tarihindeki en büyük zırhlı” olarak tanımladığı gemilerin ABD’de, Amerikan çeliği kullanılarak üretileceğini söylemişti.
“Amerika’yı yeniden büyük bir gemi inşa gücü haline getireceğiz” ifadelerini kullandı.
Görevden alma süreci
Yetkililere göre Trump ve Savunma Bakanı Pete Hegseth, Donanma’da yeni bir liderliğe ihtiyaç olduğu konusunda anlaştı ve başkan, istifa sürecini yönetmesi için Hegseth’e talimat verdi.
Yetkililer, Çarşamba günü Phelan’ın görevden alındığını öğrendiğini ve Trump ile görüşmek üzere Beyaz Saray’a gittiğini aktardı.
Phelan hala başkanla görüşemedi. Daha sonra Trump’ın kendisini telefonla arayarak durumu teyit ettiği belirtildi.
